De Zin van het Bestaan - Viktor E. Frankl

Eigenlijk wil ik al vele jaren niet meer lezen over ervaringen in concentratiekampen. Na het lezen van Is dit een Mens geschreven door Primo Levi had ik het idee niet beter meer over dit onderwerp geïnformeerd te kunnen worden. In die tijd had ik ook uit De Zin van het Bestaan van Viktor E. Frankl het gedeelte met zijn kampervaringen gelezen. Ik kon het destijds niet meer opbrengen om ook nog het gedeelte over de logotherapie te lezen, de therapie die hij heeft helpen ontwikkelen.

Zo heeft het boek jaren op mijn plankje met ongelezen boeken gestaan want een half gelezen boek beschouw ik ook als een ongelezen boek. Telkens staarde het me aan dat het echt wel helemaal een keer gelezen wilde worden. En het was dat ik weer aan Primo Levi herinnerd werd door een andere boekenblogger (http://foxxblok.blogspot.com/) dat dit boek van Viktor E. Frankl mij niet meer met rust liet. Ik heb het in twee dagen uitgelezen.

De eerste dag de kampervaringen. Tot bijna mijn ontsteltenis wist ik bijna alles nog wat hierover beschreven stond. Over het algemeen heb ik een bijzonder slecht geheugen voor boeken en dergelijken. Maar deze ervaringen lijken er bij mij wel ingeëtst te zijn. Er zijn verschillende ontzettingen. Aan de ene kant het bijna onwaarschijnlijke dat mensen andere mensen op deze manier hebben behandeld maar aan de andere kant ook het onbegrijpelijke dat mensen die zo beestachtig behandeld zijn nog wilden leven. Dat is wat het bij mij oproept.

De tweede dag heb ik over de logotherapie gelezen. De therapie die er vanuit gaat dat onze frustraties komen doordat we niet weten wat de zin van het leven is. Zelf heb ik het idee dat ik in mijn bestaan steeds nihilistischer word en herken ik die frustratie van het niet snappen wat we allemachtig toch hier op aarde doen. In dit boek wordt uitgelegd dat we allemaal een ander doel hebben in ons leven. Een opmerking die ik eerst als dooddoener beschouwde maar gaandeweg toch wel meer in ga zien en ook voel dat doelloosheid de grond is voor frustratie.

Het prettige van het gehele boek is de schrijfstijl. Nergens wordt Viktor E. Frankl moralistisch, nergens veroordeeldt hij ook maar een enkel mens. Ook is het geen droge opsomming van zijn ervaringen of gevoelloze theoretisch therapeutisch geleuter. De toon is die van een integer mens, iemand van vlees en bloed, iemand die we zelf hadden kunnen zijn. Dit maakt alles wat er gezegd wordt totaal geloofwaardig en is mijn cynische brein ontwapend.

De stad van Axen - Ferdinadn Cuvelier

Dit is een van de boeken uit mijn ouderlijk huis dat mij tijdens mijn jeugd vanuit de boekenkast stond aan te staren en me probeerde te verleiden om te gaan lezen. De titel in zwarte dikke letters zonder hoofdletters op de zijkant en dan het plaatje op de voorkant met die enorme krullende golf waarop een stad balanceert, waren enorm aantrekkelijk. Door deze uiterlijke kenmerken was ik er van overtuigd geraakt dat het een science fiction boek van mijn vader moest zijn. Maar toen ik het een paar jaar geleden erfde, zag ik voorin de naam van mijn moeder staan. Verrast dat zij science fiction zou hebben gelezen, begon ik aan dit boek.

Al lezende werd het me snel duidelijk dat dit een heel ander genre boek was. Wat blijkt, dit boek is geschreven door een psycholoog die in een fictief verhaal zijn theorie heeft uitgewerkt over hoe mensen elkaar beïnvloeden door hoe ze met elkaar omgaan. De hoofdpersoon komt in een stad dat op een eiland is gebouwd en wordt daar de levensfilosofie van de bewoners bijgebracht. De stad is opgedeeld in zes wijken die ieder voor een van die gedragingen staat. De hoofdpersoon bezoekt al deze wijken en zo wordt over al die zes gedragingen verteld.

Het komt op mij over als een typisch jaren zeventig boek. Übergeitenwollensok door met name de spelling met overal een k in plaats van een c en specifiek door woorden zoals teorie, myte en filozofie. En daarnaast de bijna kinderlijke manier om een theorie te vertellen aan de hand van een metaforische stad. Alsof het leven op die manier te vangen is.
Mijn allergie voor de mensheid op deze versimpelde manier in modellen te gieten, werd weer eens hevig aangesproken.

Laat ik dan ook maar snel vergeten wat er in het boek staat en mijn aangename kinderherinnering aan het boek in de kast op de gang in mijn ouderlijk huis er voor schuiven.

Born to Run - Christopher McDougall

Born to Run heeft als ondertitel:  A Hidden Tribe, Superathletes, and the Greatest Race the World Has Never Seen. Daarnaast wordt dit boek verkocht met de tekst dat het een bijbel is voor de blotevoetenhardlopers. Deze titel en aanprijzende tekst creëerde bij mij bepaalde verwachtingen. En omdat ik zelf net met blotevoetenhardlopen begonnen ben, leek me dit wel een inspirerend boek om te lezen tijdens mijn eerste stapjes.

Waar ik even niet aan gedacht had was dat het een op en top Amerikaans boek is. Dat betekent dat de superlatieven niet van de lucht zijn. Ook wordt er voortdurend vooruit verwezen naar dat er iets verschrikkelijks staat te gebeuren. Alleen mijn nuchtere Hollandse hoofd heeft nergens het verschrikkelijke kunnen ontdekken en alleen maar over successen gelezen.
Ook raakte ik in de war met de volgorde waarin het verhaal verteld wordt. De schrijver gaat van de hak op de tak in de tijd en pas de laatste honderd bladzijden blijft het chronologisch redelijk te volgen maar dan gooit hij er opeens weer allerlei interviews met wetenschappers doorheen die de theorie onderbouwt voor de mens is een blotevoetenrenner van nature.

Mijn verwachting was dat er allerlei tips in zouden staan voor de blotevoetenrenner. Daarmee kwam ik bedrogen uit want zo'n boek is het niet. Het gaat precies over wat de titel al aangeeft. De schrijver vertelt over een verborgen stam in Mexico die hard, ver en op nagenoeg blote voeten rennen, over allerlei ultramarathons met atleten en hun achtergronden en over zo'n ultramarathon waar hij zelf aan deel heeft genomen met die verborgen stam.

Ondanks de ongemakken die ik ondervond bij het lezen van dit boek, greep het me toch ook wel. Ik had nooit gedacht dat het beschrijven van een ultramarathon zo spannend kon zijn. Het was alsof ik de wedstrijd zelf kon zien. En de onderbouwing voor de mens is geboren om te rennen, vond ik ook best redelijk, al blijf ik bij dat soort theorieën altijd een slag om de arm houden. Wat mij betreft gaat het meer om wat we nu als mens kunnen doen dan hoe we oorspronkelijk bedoeld zouden zijn (wat dat ook mogen betekenen).

Wat dit boek in ieder geval zeker met mij heeft gedaan, is inspireren. Niet dat mijn ambities ooit zullen zijn een marathon en al zeker geen ultramarathon te lopen maar de wil om hard te lopen en te volharden in de oefeningen, ook al lijkt het nog nergens op, is er zeker enorm door aangewakkerd.

The Art of Asking - Amanda Palmer

The Art of Asking or How I Learned to Stop Worrying and Let People Help heeft me diep geraakt. Het is het autobiografische gedeelte uit Amanda Palmer haar leven waaruit gedestilleerd kan worden hoe zij heeft geworsteld met andere mensen te vragen om wat dan ook.

Ik kende Amanda Palmer als een helft van het duo van The Dresden Dolls en als de vrouw waar Neil Gaiman zo liefdevol over heeft geschreven. Zowel Amanda Palmer als Neil Gaiman heb ik een tijdje via twitter gevolgd tot het me wat te veel werd. Voor ik aan dit boek begon wist ik niet goed wat ik van Amanda Palmer vond. Ze had iets heel aantrekkelijks maar ook iets waarvan ik me afvroeg of ze niet over mensen hun grenzen ging die niet sterk genoeg zouden zijn om nee te zeggen. Na het lezen van dit boek is dat gevoel geheel verdwenen.

Het boek is geschreven aan de hand van allerlei gebeurtenissen die soms chronologisch wat uit de tijd lopen. In het begin vroeg ik me af wat daar het nut van was maar al gaandeweg ben ik dat helemaal vergeten. Het hele verhaal leest als een trein en regelmatig zat ik met dikke tranen in mijn ogen. Tranen van blijdschap dat mensen zo ontzettend fijn met elkaar om kunnen gaan. Tranen van herkenning zoals bijvoorbeeld bij de voortdurende twijfel of dat wat ze doet wel echt iets voorstelt of dat ze ontmaskerd gaat worden als een nepperd.

De bladzijden over alle haat die zij via internet en op andere wijze over zich uitgestort krijgt, heeft haar enorm in mijn achting doen stijgen omdat zij er wel degelijk door geraakt is en soms daardoor door een diep dal is gegaan maar het nooit heeft opgegeven en is blijven gaan voor haar eigen ideeën en het uit blijven delen van haar eigen ervaringen met wie maar wil.

Een speciaal stukje is dat over haar vriend/vaderfiguur Anthony. Helemaal nu slechts een korte tijd geleden hij overleden is. Hoe zij met elkaar omgingen is misschien wel waar alle kinderharten naar verlangen. Een wijs figuur dat altijd ter beschikking staat maar het ook niet schuwt een spiegel voor te houden.

Het mooie van dit boek vind ik dat Amanda Palmer geen moment zich beter heeft voorgedaan dan ze is. Het komt 100% authentiek over. Een mens van vlees en bloed en gevoelens en behoeften. Een persoon die fouten maakt, die worstelt met het bestaan en soms keihard op haar bek gaat. Maar dan staat ze toch weer op en gaat verder. Zij heeft mij het gevoel gegeven dat bepaalde ideeën die ik heb over hoe mensen met elkaar kunnen gaan, zo gek nog niet zijn. En dat vertrouwen in elkaar een mooi waardevolle levenshouding is.

Of ik nu voor mijzelf beter heb leren vragen, is nog maar de vraag. Ik heb mijzelf geleerd niets te willen zodat het niet pijn doet als er op een vraag nee komt. Misschien is het een idee om dat eens anders te gaan voelen.

Archetypen - Carl Gustav Jung

Vele lange jaren geleden tijdens mijn studie psychologie begreep ik niet waarom wij geen teksten van Freud en Jung te lezen en te leren kregen. Want waren dit niet de namen waar men aan denkt bij de wetenschap psychologie?


Veel later kwam ik de pocket Archetypen van Jung tegen en omdat het begrip archetypen mij sowieso wel aansprak, heb ik het op mijn plankje ongelezen-boeken gezet. Daar heeft het nog lang staan verstoffen omdat mijn opgelopen afkeer van mijn eigen studie mij niet kon motiveren het ook werkelijk open te gaan slaan. De afkeer sleet en mijn nieuwsgierigheid won.

Met mijn eigen wetenschappelijke ervaring in het achterhoofd begon ik te lezen. Wat een verrassing! Geen duidelijke verhandeling met een intro, aanleiding, benodigde aanvullende informatie, de hoofdzaak en vervolgens een conclusie. Niets van dat alles.


Het boekje bevat een vijftal verhandelingen waarbij er op sommige plekken vrijuit hardop nagedacht wordt zonder nog tot een conclusie te komen. Jung noemt zichzelf wel empirist maar komt in grote delen als filosoof op mij over. In het voorwoord legt hij uit dat het begrip archetypen moeilijk uit te leggen is en heftige voor- en tegenstanders heeft. Er wordt zelfs getipt aan het idee dat het helemaal niet bestaat. Wat een opluchting! Een wetenschapper die kennis in twijfel trekt.

Had ik tijdens mijn studie maar kennis genomen van dit soort wetenschap. Dan had ik een stuk minder cynisch tegenover de psychologie gestaan.

Ik ben God - Gerrie Hondius

Op de Haarlemse Stripdagen vorig jaar tijdens het doorspitten van de ene doos vol strips na de andere, sprong voor mij opeens deze titel eruit. De combinatie van de kaft met een foto van een wolkenhemel, de tekst IK BEN GOD en daaronder een tekening van een vrouwelijke figuur die mij qua stijl aan Jan Kruis van Jan, Jans en de kinderen deed denken, maakte mij gelijk nieuwsgierig waar dit stripboek of graphic novel zoals het ook wel genoemd wordt, over zou gaan. De auteur Gerrie Hondius was voor mij een nieuwe naam dus dat gaf mij ook geen houvast. Omdat de Haarlemse Stripdagen er ook zijn om nieuwe juweeltjes te ontdekken, besloot ik het er op te wagen en het boek mee naar huis te nemen.

Na de eerste bladzijden was ik bang dat ik het te flauw zou vinden. De ik-figuur die Gerrie zelf is, wandelt zo wat door haar dagen heen en vraagt zich soms wat af. De tekeningen lijken allemaal erg op elkaar, meestal Gerrie zelf in bed of wat lopend over straat.


Maar gaandeweg het boek, ben ik zowel de relatief eenvoudige tekeningen en de interne monologen steeds meer gaan waarderen. Totdat ik zelfs bij het verder uitdenken over dat Gerrie zelf God is, werkelijk enthousiast ben geworden.

De schrijfstijl is zo levensecht en herkenbaar dat je als lezer de gluurder bent die in iemands privé-leven meekijkt. De dialogen met haar vader die en passant lijken voor te komen, vind ik heel ontroerend doordat ze het een en ander van elkaar vragen en toch zoveel respect voor elkaar hebben. Haar moeder is overleden maar is regelmatig als engel of gids aanwezig. En Gerrie slaat zich met humor, relativering, zelfspot en een prettig filosofisch analytisch vermogen door het leven heen.

Ja, doe mij nog maar zo'n autobiografische literair stripboek.

Lang zal ze leven! van 20+ tot 40- - Barbara Stok

Dit boek bevat een selectie uit het autobiografische werk van Barbara Stok tot nu toe. Er zitten slechts enkele nog niet eerder gepubliceerde strips tussen. Dat betekent dat als je al boeken van haar hebt, er zeker een deel bekend van voorkomt. Maar omdat vooral haar vroegere werk moeilijk of niet meer aan te komen is en waar toch regelmatig in artikelen naar gerefereerd wordt, vind ik dit overzichtsboek een uitkomst.

De ondertitel van 20+ tot 40- geeft precies weer wat het is, een overzicht van haar leven in deze kleine twintig jaar. En omdat ze van dezelfde generatie is als ik ben, is het allemaal heel erg herkenbaar. Van levensvragende student tot hoezo-zijn-we-geen-twintig-meer bijna veertiger.

De ene keer wordt een levensfase in een enkele tekening uitgedrukt. Een andere keer in meer dan zestig bladzijden. Allemaal houden ze dezelfde strakke lijn en heldere tekst waarbij het is alsof je zelf dit meemaakt.


Barabara Stok is nu ook succesvol met haar boek Vincent over het leven van Vincent van Gogh. Toch hoop ik van harte dat ze ook haar autobiografische strips blijft maken en kijk ik nu al uit naar het deel 40+ tot 60-.

Maharamayana - Hari Prasad Shastri

Het zal meer dan tien jaar geleden zijn dat een medestudent mij dit boekje te leen gaf naar aanleiding van levensvragen die ik bij hem neergelegd had. Bij het overhandigen van het boekje zei hij erbij dat hij het zeker terug wilde hebben. Ik heb nog nooit een boek niet teruggeven dus dat leek me geen probleem. Maar in de loop der tijd kwam het er niet van het te lezen en ondertussen verloor ik die student uit het oog. Telkens als ik de kaft van dit boekje zag, hoorde ik de opmerking dat de eigenaar het echt terug wil hebben. Jaja, dacht ik dan, alleen als ik het gelezen heb.

Nu is het er uiteindelijk van gekomen. Mijn idee dat het gortdroge tekst zou zijn waar ik niet doorheen zou kunnen komen, is teniet gedaan. Het zijn ook geen hapklare brokken die makkelijk weggeschrokt kunnen worden. Meer iets er tussenin.

De wijsheden die in zeventien afzonderlijke toespraken verteld worden, bevatten de essentie van de Vedanta-filosofie. In de Indische Sage Koningin Chudala wordt deze essentie nog eens uiteengezet in verhaalvorm.

In de Nederlandse vertaling wordt er lustig gestrooid met het woord moeten. Een woord waar ik persoonlijk de kriebels van krijg en vooral als het om zaken gaat die het leven zelf bepalen. Of het oorspronkelijk ook in deze toonzetting bedoeld is, kan ik niet achterhalen. Ik heb het woord naast me neergelegd en de rest van de tekst getracht te bevatten. De hoe- en waarom-vragen die hierbij in mij opkwamen werden de nek omgedraaid door een opmerking in de Indische Sage dat deze vragen er niet toe doen en we ons beter kunnen richten op het bereiken van het Zelf-Bewustzijn.

Uiteindelijk blijf ik met een gevoel zitten dat de staat van verlichting de ultieme hang naar de dood is. Niet meer bezig met de illusie die de wereld is en overal van onthecht.

Dat is wat deze tekst mij nu geeft maar ik weet zeker dat als ik het over tien jaar nog eens zou lezen het iets anders in me op zal roepen. Dit zal echter hopelijk niet gebeuren want dan heb ik als het goed is die vroegere medestudent opgespoord en het boekje eindelijk teruggeven.

Boeddha deel 6: Ananda - Osama Tezuka

Een nieuw deel en dan ook een heel nieuw personage, Ananda genaamd. Zoals de titel van het boek al doet vermoeden gaat het meer over dit figuur dan over de net verlichte Boeddha. Toch was ik wel een beetje teleurgesteld dat het behoorlijk lang duurde voordat Boeddha zelf weer in beeld kwam.
Aan de andere kant is het verhaal van Ananda die van baby af aan beschermd wordt door een demon die Boeddha haat wel weer zo levendig en vol humor en wijsheden neergezet dat die teleurstelling daarmee ruimschoots verzacht wordt. De sprekende tekeningen en onverwachte wendingen waren wederom subliem en ik zou wat dat betreft iedereen willen oproepen om toch zeker deze hele manga-reeks te lezen.

Wat me in dit deel expliciet opviel is dat er een aantal grappen in zaten die alleen voor Nederlandstalige te snappen zijn. Zoals de vader van Ananda die op een gegeven moment roept dat als iemand ruzie met hem wil zoeken daar nog een hele kluif aan zal hebben. Vervolgens valt er een kluif uit de lucht op zijn hoofd. Ik heb geen idee wat daar voor Japanse tekst gestaan zal hebben maar dat dit toeval is, lijkt me sterk.
Hoge mate van humor is een affiche aan een muur waar een groep mensen voor de tekst staan te lezen. Een daarvan roept "Ik kan geen Nederlands lezen!' Dan word ik zeer nieuwsgierig naar de betrokkenheid van de meester zelf bij deze vertalingen.

De verlichte Boeddha heeft in dit deel heel wat zieltjes gewonnen of hij dat wil of niet. Nog twee delen te gaan en ik heb er alle vertrouwen in dat de enorme hoge kwaliteit van deze manga daarin voortgezet wordt.

Rare Snuiters - Midas Dekkers

Dit boek hoort bij de derde fototentoonstelling (2003) in De Nieuwe Kerk waarbij Midas Dekkers, als gastconservator een keuze uit Nederlandse fotocollecties heeft gemaakt. In ‘Rare Snuiters’ staat de vreemdeling centraal. Of beter gezegd hoe de vreemdeling door onze westerse fotografen geportretteerd zijn.

Midas Dekkers koos een combinatie van historische en hedendaagse beelden van fotografen als Ed van der Elsken, Cas Oorthuys, Sem Presser, Catrien Ariëns, Kadir van Lohuizen en Bertien van Manen. Deze foto's lijken los te staan van het geschreven woord dat er naast staat. Achterin is te vinden door wie, wanneer en waar de foto's gemaakt zijn maar verdere context onderbreekt in zijn geheel. Het voordeel daarvan is dat je als kijker niet beïnvloed wordt door kennis en het beeld dat je voorgeschoteld wordt, met je eigen vooringenomenheid kunt bekijken.

Want dat wij als westers mens vol vooroordelen zitten en de foto's door de laatste eeuw heen hebben gebruikt om elkaar nog verder te manipuleren, is wat Midas Dekkers voor ons helder en duidelijk uit de doeken doet. Overigens zonder over het algemeen dit feit zelf een oordeel te hebben. Alhoewel hij soms ook niet kan voorkomen om iets achterbaksheid te noemen.

Het boek leest als een trein en de foto's zijn allemaal het bekijken waard. Ik blijf alleen achter met een gevoel dat ik nogal wat mis. Het is me toch te kaal zonder die context en de verbintenis tussen tekst en beelden.

Waarom het leven sneller gaat als je ouder wordt - Douwe Draaisma

Een titel die iedereen die zich dat wel eens heeft afgevraagd (en ik denk dat dit vele mensen zijn) direct zal aanspreken en nieuwsgierig maakt.

Zodra de inhoudsopgave wordt bekeken, is het duidelijk dat het niet alleen over dit verschijnsel gaat maar om allerlei kwesties rondom het geheugen. Zo komt bijvoorbeeld de ervaring van déjà vu aan bod. En ook dat als we ouder worden we de tijd van onze tienerjaren en begin twintig nog het best weten te herinneren. Kwesties die op het eerste gezicht mij allemaal prikkelden.

Helaas blijft het alleen bij constateren van deze verschijnselen en het verhalen over de (semi-)wetenschappelijke onderzoeken door de eeuwen heen die hiermee verband houden. Er wordt her en der nog wat gefilosofeerd maar het niveau van een gemiddelde verjaardagsdiscussie overstijgt het nergens.
Wel lekker om te lezen en ook vermakelijk. Alleen als je op antwoorden zit te wachten, kun je beter ergens anders op zoek gaan.

Boeddha Deel 5: Het Hertenpark - Osamu Tezuka

Zonder de vorige delen gelezen te hebben, zal het niet eenvoudig zijn om de hele verhaallijn te volgen en zullen er heel wat verwijzingen gemist worden. Dus absoluut een deel waar voorkennis voor nodig is.

In dit deel duurt het bijzonder lang voordat Boeddha zelf in beeld komt en zelfs voordat er aan hem gerefereerd wordt. Omdat de serie toch Boeddha heet en over zijn ontwikkeling gaat, vind ik het niet altijd even eenvoudig om alle bijfiguren te volgen en de betekenis van de nadruk die op hen gelegd wordt te begrijpen. Er wordt wel gehint naar dat ze allen betekenis hebben voor Boeddha zijn leven maar dat is nog steeds weinig duidelijk.

Tekenstijl, humor en verhaalkundig is het weer uitmuntend. Het heeft nergens aan kwaliteit wat dit betreft ingeboet in vergelijking met de vorige delen.

Bijzonder in dit deel is het aandeel dat de herten hebben. Ik wist niet dat ik door deze dieren zo ontroerd kon raken.

Boeddha Deel 4: Het woud van Oeroevela - Osamu Tezuka

In dit vierde deel van het verhaal van de jonge Siddhartha die op zijn spirituele pad transformeert tot Boeddha zijn de ontwikkelingen letterlijk waar te nemen door hoe hij getekend wordt. Van een bolle, kale kop naar een uitgemergeld hoofd met lang dik haar naar een welgevormd kapsel met passend gezicht.
Naast het onrecht door het kastensysteem komen uitgebreid de zelf opgelegde kastijdingen van de asceten aan bod. Deze worden beproevingen genoemd en worden massaal in het woud van Oeroevela ondernomen. De tekeningen van deze gruwelijke zelfmartelingen zijn zo grappig getekend dat alleen daar al mee het absurde van deze handelingen wordt aangetoond.
De weg naar verlichting is ontzettend gaaf getekend. Veel tekeningen bij manga zijn simpele uitdrukkingen van een moment. Deze figuren zijn van ongekende schoonheid. Als er een poster van zou zijn, zou ik daar uren naar kunnen kijken.
Siddhartha is nu Boeddha. Op naar deel 5.

Het Celestijnse Werkboek - James Redfield en Carol Adrienne

Op de kaft staat naast de titel ook nog geschreven: "Een spirituele reisgids bij de betoverende roman De Celestijnse Belofte". En dat is nu precies waar ik op blijf haken. Er is een roman geschreven over de zoektocht naar een manuscript waarin negen inzichten staan de mensheid op een hoger niveau in de evolutie kan brengen. En wat gebeurt er? Mensen nemen het zo serieus dat er een werkboek wordt geschreven gebaseerd op deze negen inzichten van dit zogenoemde manuscript en opeens is de roman geen fictie meer maar de werkelijkheid geworden.

Sympathiek is dan nog wel dat de schrijver James Redfield in het voorwoord schrijft dat hij helemaal niet van plan was dit werkboek te schrijven en dat een ieder die geld vraagt om de negen inzichten te onderwijzen het beste met wantrouwen tegemoet getreden kan worden. Het is op aandringen van enthousiaste lezers dat dit werkboek geschreven is en slechts om mensen op weg te helpen met zich verder te helpen in hun eigen ontwikkeling. Nou oké dan.

Elk hoofdstuk behandeld een inzicht. Er wordt eerst uitgebreid uitleg over het inzicht gegeven en vervolgens worden er individuele en groepsoefeningen beschreven om verder te komen in dit inzicht. Terwijl ik deze aan het lezen was, gaf het me steeds meer het gevoel dat ik een zelfhulpboek aan het lezen was. Het staat vol met oefeningen die mij bekend zijn uit verschillende richtingen van de psychotherapie. Op zich niet verkeerd en ik kan me voorstellen dat veel mensen hier heil in kunnen vinden. Bij mijzelf zijn weer een aantal ideeën waar ik toch al mee bezig was nog eens verder verdiept.

De telkens weer terugkerende nadruk op synchroniciteit werd voor mij steeds ongeloofwaardiger. Want hoe meer je als mens ergens mee bezig bent, hoe meer je daarop gefocust bent en dat eerder en scherper waarneemt. Daar is verder geen verhaal over evolutionaire ontwikkeling voor nodig om in te zien en te ervaren. En dat is dan ook precies wat mij hindert in dit boek. Alhoewel ze met het woord God zeer spaarzaam zijn en er geen moeten en schuldgevoelens worden opgedrongen, toch vind ik geen waarlijk spirituele handreikingen maar veel meer psychotherapeutische tips. Dat is prima maar noem het dan ook zo om valse verwachtingen te voorkomen.